Dag-, nieuws- en weekbladen in Overijssel (1790-heden)
 

Ga naar

Inleiding
Alfabetisch overzicht
Zoeken

Aanwezig bij OBD
Vindplaatsen

Links

Reacties / aanvullingen


 

Eerste kranten
Het oudste dagblad van Overijssel is de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant (1869), gevolgd door het Deventer Dagblad (1886) en de Tubantia (1912). Als nieuwsblad was de Zwolsche er al vanaf 1790 onder de naam Overijsselsch Weekblad. Het oudste nieuwsblad in Twente is de Twentsche Courant dat vanaf 1844 wekelijks en vanaf 1870 twee keer per week verschijnt.
Het aantal abonnees was gering in het eerste driekwart van de 19e eeuw. De P.O.Z.C. had in 1802 1000 abonnees, de Twentsche Courant in 1870 2000.
De krant werd gelezen door degenen die een duur abonnement konden betalen.

Dagbladzegel
In de Franse tijd was het dagbladzegel ingevoerd. Dit was een belasting op periodieke uitgaven, waaruit de overheid extra inkomsten verwierf. Een -soms ook bedoeld- neveneffect was dat het lezen van kranten en tijdschriften slechts voor een kleine groep bereikbaar was. In Engeland sprak men van "taxes on knowledge". De Belgen waren de eersten die in 1848 het dagbladzegel afschaften, in Nederland gebeurde dit na langdurig aandringen van de liberalen pas in 1869.

Impuls
Door het afschaffen van het dagbladzegel werden kranten de helft goedkoper, hetgeen een forse toename van abonnees betekende. Ook gingen kranten in plaats van wekelijks twee keer per week verschijnen.
Maar ook technische ontwikkelingen op het gebied van papierfabricage, druktechnieken, communicatiemiddelen (telegraaf, telefoon) en de door de toenemende produktie van goederen ontstane behoefte tot adverteren deed het aantal nieuwsbladen stijgen.
Naast de opkomst van lokale nieuws- en advertentiebladen veroorzaakte eind negentiende, begin twintigste eeuw het ontstaan van politieke stromingen en de emancipatie van onder meer het katholicisme een golf van nieuwe uitgaven met een ideologische of levensbeschouwelijke achtergrond. De katholieken, gereformeerden, communisten, liberalen en sociaal-democraten hadden hun eigen nieuwsblad.

Nieuwsbladen
In de eerste helft van de 20e eeuw was het nieuwsblad verreweg de meest gelezen krant. Het nieuwsblad was uiteraard veel goedkoper dan het dagblad. Het verscheen meestal één keer per week op zaterdag. In de grotere plaatsen verschenen nieuwsbladen vaak twee keer of drie keer per week.
Het nieuwsblad van toen is absoluut niet te vergelijken met het huidige huis-aan-huis verspreide weekblad. Advertenties vormden weliswaar een belangrijke bron van inkomsten, toch kregen de abonnees zowel binnen- en buitenlands nieuws als plaatselijk en regionaal nieuws te lezen.
Op het platteland ontstond het gebruik om zich in de drukke zomertijd te abonneren op een weekblad en 's winters op een dagblad.
Behalve in Twente en de IJsselsteden heeft het Nieuwsblad nog tot in de jaren 50 kunnen concurreren met het dagblad.

Artikelen
Wat de vorm en inhoud van de artikelen betreft zijn er grote verschillen aan te wijzen met de huidige krant.
Opvallend in de krant van eind negentiende, begin twintigste eeuw is de vrijwel letterlijke weergave van hetgeen in de gemeenteraad besproken werd, of van toespraken van notabelen. Ook werden politieverordeningen, statuten van verenigingen etc. integraal weergegeven.
Later in de twintigste eeuw (jaren dertig) vallen de uitgebreide verslagen van sportwedstrijden op.

Foto’s
Vanaf midden jaren twintig werden af en toe foto's in de krant opgenomen. In november 1928 verscheen de eerste fotopagina in de Tubantia, met vooral foto's over internationale onderwerpen. In de jaren dertig neemt het aantal fotopagina's sterk toe en krijgen regionale gebeurtenissen een steeds prominenter plaats. Ook in die al ontvingen de abonnees een weekendbijlage: het geïllustreerde zondagsblad, dat vooral verstrooiing bood.

Tweede Wereldoorlog
Alle bestaande kranten die na 1 januari 1943 om welke reden dan ook nog waren verschenen kregen een voorlopig verschijningsverbod en moesten zich verantwoorden voor de Commissie voor de Perszuivering. Op de persen van deze kranten werden vanaf april 1945 regionale edities van verzetsbladen als Trouw, Het Parool en de Waarheid gedrukt. Eind 1946 waren de meeste vertrouwde namen weer terug.

Fusies
De dagbladen maakten in de jaren vijftig en zestig een sterke groei door. Begin jaren zeventig is het aantal bijkantoren met lokale redacties het hoogst. Kort daarop tekent zich een nieuwe trend af: verschraling. Er ontstonden samenwerkingsverbanden, vervolgens een concentratie van redacties, en uiteindelijk in de jaren negentig een totale fusie van bijna alle Overijsselse dag- en nieuwsbladen binnen het Wegener-concern.